Kısa cevapSahih hadise göre gıybet, kardeşini onun hoşlanmayacağı bir şekilde anmaktır; söylenen şey doğruysa gıybet, yanlışsa iftiradır (Müslim 2589). Söz taşımak (koğuculuk) da kabir azabına sebep olan bir günah olarak anılır (Buhârî 6052).
Aşağıdaki hadisler gıybetin ne olduğunu tanımlar ve ona yakın bir dil günahı olan söz taşımanın (koğuculuğun) ağırlığını anlatır.
Hadisler
أَتَدْرُونَ مَا الْغِيبَةُ " . قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " ذِكْرُكَ أَخَاكَ بِمَا يَكْرَهُ " . قِيلَ أَفَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ فِي أَخِي مَا أَقُولُ قَالَ " إِنْ كَانَ فِيهِ مَا تَقُولُ فَقَدِ اغْتَبْتَهُ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِيهِ فَقَدْ بَهَتَّهُ "
"Gıybet nedir, bilir misiniz?" diye sordu. "Allah ve Resûlü daha iyi bilir" dediler. "Kardeşini, onun hoşlanmayacağı bir şekilde anmandır" buyurdu. "Söylediğim şey kardeşimde gerçekten varsa?" denildi. "Eğer söylediğin onda varsa onu gıybet etmiş olursun; yoksa ona iftira etmiş olursun" buyurdu.
Sahîh-i Müslim, Birr ve's-sıla, 2589 · Râvi: Ebû Hüreyre
Gıybeti, hakkında söylenen sözün doğru ya da yanlış olmasına göre ikiye ayırır: Doğruysa gıybet, yanlışsa iftiradır.
إِنَّهُمَا لَيُعَذَّبَانِ، وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ، أَمَّا هَذَا فَكَانَ لاَ يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ، وَأَمَّا هَذَا فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ
Bu ikisi azap görüyor; gördükleri azap büyük bir şey için de değil. Biri idrarından sakınmazdı, diğeri de söz taşırdı.
Sahîh-i Buhârî, Edeb, 6052 · Ayrıca: Müslim, Tahâret, 292 · Râvi: Abdullah b. Abbas
Peygamberimiz iki kabrin yanından geçerken bunu söylemiş, ardından yaş bir hurma dalını ikiye bölüp her kabre bir parça dikerek azaplarının hafiflemesini ummuştur.
Konuyla ilgili ayetler
Hucurât Suresi, 12. ayet
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱجْتَنِبُوا۟ كَثِيرًا مِّنَ ٱلظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ ٱلظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا۟ وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ إِنَّ ٱللَّهَ تَوَّابٌ رَّحِيمٌ ﴿١٢﴾
Yâ'eyyühallezîne âmenuctenibû kesîran minezzanni inne ba'dazzanni ismün velâ tecessesû velâ yağteb ba'duküm ba'dan eyühibbü ehadüküm en ye'küle lehme ahîhi meyten fekerihtümûhü vettakullâhe innellâhe tevvâbün rahîm
12. Ey iman edenler! Zannın, (şüphenin) çoğundan sakının. Çünkü, bazı (defalar zan), şüphe, günahtır. Birbirinizin gizli şeylerini araştırmayın. Birbirinizi (arkadan) çekiştirmeyin. Biriniz, ölü kardeşinin etini yemek ister mi? Ondan iğrenirsiniz. (Adam çekiştirmekten öylece iğrenin!) Allaha (karşı vazifelerinize) riayet edin. Çünkü Allah, tevbeleri kabul eder, bağışlar.
Sık sorulanlar
"Atedrune mel-gıybetü" hadisi hangi kaynakta geçer?
Sahîh-i Müslim, Birr ve's-sıla bölümü, 2589 numaralı Ebû Hüreyre hadisidir.
Gıybete yakın bir günah olan koğuculukla ilgili hadis var mı?
Evet. Sahîh-i Buhârî'de 6052 numaralı Abdullah b. Abbas hadisinde, söz taşıyan bir kişinin kabir azabı gördüğü bildirilir; aynı olay Sahîh-i Müslim'de 292 numarayla da geçer.
Kaynaklar
İlgili sayfalar